Pierwsza pomoc krok po kroku: co robić, gdy liczą się sekundy

W sytuacji zagrożenia zdrowia lub życia liczy się szybka reakcja i zachowanie spokoju. Nie musisz być ratownikiem, by udzielić pierwszej pomocy — wystarczy znać podstawowe zasady i działać krok po kroku. W tym artykule dowiesz się, jak ocenić sytuację, wezwać pomoc i wesprzeć poszkodowaną osobę, zanim przyjadą służby ratunkowe.

W skrócie:

Najpierw zadbaj o bezpieczeństwo miejsca zdarzenia.
Sprawdź reakcję i oddech przez maksymalnie 10 sekund.
Wezwij pomoc pod 112 lub 999 i podaj dokładne miejsce.
Przy braku prawidłowego oddechu rozpocznij RKO i użyj AED.
Nieprzytomną osobę, która oddycha, ułóż na boku i kontroluj jej oddech.
Dostosuj pomoc do sytuacji i zostań z poszkodowanym do przyjazdu służb.

Najpierw sprawdź, czy miejsce zdarzenia jest bezpieczne. Zwróć uwagę na ogień, dym, ruch uliczny, uszkodzone przewody, wyciek paliwa i podejrzane opary. Na drodze włącz światła awaryjne i ustaw trójkąt ostrzegawczy, nie narażając siebie. Bezpieczny ratownik może skutecznie pomagać.

Gdy możesz podejść, delikatnie potrząśnij poszkodowanego za ramiona i głośno zapytaj, czy Cię słyszy. Jeśli odpowiada, ustal, co się stało, gdzie odczuwa ból oraz czy ma alergie, choroby przewlekłe lub przyjmuje leki. Przekaż te informacje ratownikom. Jeśli nie reaguje, udrożnij drogi oddechowe, delikatnie odchylając głowę do tyłu, i przez maksymalnie 10 sekund sprawdzaj oddech: obserwuj klatkę piersiową, nasłuchuj i spróbuj poczuć powietrze na policzku.

30 uciśnięć i AED mogą uratować życie

Jeśli poszkodowany nie oddycha prawidłowo lub masz wątpliwości, zadzwoń pod 112 albo 999. Podaj dokładne miejsce zdarzenia, stan osoby i liczbę poszkodowanych. Poproś konkretną osobę, by wezwała pomoc lub przyniosła AED — automatyczny defibrylator, który wydaje polecenia głosowe. AED znajdziesz między innymi na dworcach, lotniskach, w zakładach pracy i galeriach handlowych. Jeśli poszkodowany jest nieprzytomny, ale oddycha prawidłowo, ułóż go na boku, z głową odchyloną do tyłu i ustami skierowanymi ku dołowi. Kontroluj oddech co najmniej raz na minutę.

Jeśli poszkodowany nie oddycha, rozpocznij RKO: uciskaj środek klatki piersiowej 30 razy na głębokość 5–6 cm, w tempie 100–120 uciśnięć na minutę, a następnie — jeśli potrafisz i możesz bezpiecznie — wykonaj 2 oddechy ratownicze. W przeciwnym razie prowadź same uciśnięcia. Jak najszybciej użyj AED i postępuj zgodnie z jego instrukcjami. Nie zostawiaj poszkodowanego samego: obserwuj jego stan i kontynuuj działania do przyjazdu służb lub powrotu oznak życia. W razie potrzeby skorzystaj z instrukcji pierwszej pomocy w aplikacji mojeIKP.

Pierwsza pomoc w nagłej sytuacji: najważniejsze działania

Najpierw oceń zagrożenie, potem sprawdź oddech i udziel pomocy odpowiedniej do sytuacji. W razie wątpliwości zadzwoń pod 112 lub 999 i wykonuj polecenia dyspozytora.

Sprawdź, czy miejsce jest bezpieczne. Zanim podejdziesz, oceń ryzyko pożaru, dymu, porażenia prądem, wycieku paliwa, toksycznych oparów i ruchu drogowego. Nie narażaj siebie; jeśli to bezpieczne, zabezpiecz teren.
Sprawdź reakcję i oddech. Zawołaj poszkodowanego i delikatnie potrząśnij go za ramiona. Jeśli nie reaguje, odchyl mu głowę do tyłu, aby udrożnić drogi oddechowe, i przez maksymalnie 10 sekund sprawdzaj, czy oddycha prawidłowo. Pojedyncze westchnienia i nieregularne łapanie powietrza nie oznaczają prawidłowego oddechu.
Wezwij pomoc i podziel zadania. Zadzwoń pod 112 lub 999, podaj dokładne miejsce zdarzenia i stan poszkodowanego, a następnie pozostań na linii, dopóki dyspozytor nie zakończy rozmowy. Jeśli są świadkowie, wskaż konkretną osobę, która zadzwoni po pomoc lub przyniesie AED.
Jeśli poszkodowany nie oddycha prawidłowo, rozpocznij RKO. Uciskaj środek klatki piersiowej na głębokość 5–6 cm, w tempie 100–120 uciśnięć na minutę. Wykonuj 30 uciśnięć i 2 wdechy, jeśli masz przeszkolenie i możesz bezpiecznie je wykonać; w przeciwnym razie uciskaj klatkę bez przerwy. Jak najszybciej włącz AED i postępuj zgodnie z jego poleceniami.
Jeśli poszkodowany oddycha, ale jest nieprzytomny, ułóż go na boku. Ustaw głowę tak, by drogi oddechowe pozostały drożne, a usta były skierowane w dół. Co najmniej raz na minutę kontroluj oddech. Jeśli ustanie lub stanie się nieprawidłowy, rozpocznij RKO.
Dostosuj pomoc do sytuacji. Przy zadławieniu zachęcaj do kaszlu, jeśli jest skuteczny. Gdy kaszel nie pomaga, wykonaj 5 uderzeń między łopatki, a potem 5 ucisków nadbrzusza. Przy omdleniu połóż osobę na plecach i unieś jej nogi; po odzyskaniu przytomności nie pozwalaj jej od razu wstawać. Przy krwotoku z nosa posadź ją z głową pochyloną do przodu i uciskaj skrzydełka nosa przez około 10 minut.
Zostań przy poszkodowanym i obserwuj jego stan. Chroń go przed wychłodzeniem, a osobie nieprzytomnej nie podawaj jedzenia ani picia. Ratownikom przekaż zauważone objawy oraz znane informacje o chorobach, lekach i alergiach.

RKO i AED: działaj, gdy poszkodowany nie oddycha

Najpierw sprawdź, czy miejsce zdarzenia jest bezpieczne, a następnie oceń reakcję poszkodowanego. Jeśli nie reaguje, odchyl mu głowę i unieś żuchwę. Przez maksymalnie 10 sekund obserwuj klatkę piersiową, słuchaj oddechu i spróbuj wyczuć powietrze na policzku. Pojedyncze westchnienia ani nieregularne, łapane oddechy nie świadczą o prawidłowym oddychaniu, więc w razie wątpliwości przyjmij, że poszkodowany nie oddycha. Zadzwoń pod numer alarmowy i poproś konkretną osobę, by wezwała pomoc oraz przyniosła AED.

Następnie rozpocznij RKO na twardym podłożu. Uklęknij obok klatki piersiowej, połóż nasadę dłoni na środku mostka, drugą dłoń na pierwszej i spleć palce. Uciskaj na głębokość 5–6 cm, w tempie 100–120 razy na minutę; po każdym ucisku pozwól klatce piersiowej wrócić do pierwotnego położenia. Wykonuj 30 uciśnięć i 2 wdechy ratownicze, jeśli potrafisz je wykonać i masz maseczkę ochronną. Jeśli nie możesz lub nie chcesz robić wdechów, kontynuuj same uciski — to lepsze niż bezczynność.

Każda sekunda ma znaczenie: działaj z AED i nie przerywaj pomocy

Gdy przyniosą AED, włącz je i odsłoń klatkę piersiową poszkodowanego. Przyklej elektrody zgodnie z rysunkami na opakowaniu, a potem wykonuj polecenia urządzenia. Podczas analizy rytmu nikt nie może dotykać poszkodowanego. Jeśli AED zaleci wyładowanie, upewnij się, że wszyscy się odsunęli, i naciśnij przycisk, jeśli urządzenie tego wymaga. Od razu wróć do RKO i kontynuuj ją przez około 2 minuty, aż AED ponownie poprosi o przerwę i analizę. Urządzenie samo ocenia, czy wyładowanie jest potrzebne, i nie podaje go przy każdym zatrzymaniu krążenia.

Kontynuuj pomoc, aż poszkodowany zacznie prawidłowo oddychać, ratownicy przejmą działania albo zabraknie ci sił. Jeśli odzyska przytomność i oddycha normalnie, przerwij uciski, ale nadal kontroluj jego stan i nie zostawiaj go samego. AED szukaj między innymi na dworcach, lotniskach, w galeriach handlowych, biurowcach i zakładach pracy. Poproś świadka, by przyniósł urządzenie, podczas gdy druga osoba wzywa pomoc. Szybkie rozpoczęcie RKO i użycie AED mogą zwiększyć szansę poszkodowanego na przeżycie. Jak już się tu znalazłeś to Dowiedz się, kiedy i jak ułożyć poszkodowanego w pozycji bocznej bezpiecznej.

Wskazówka: jeśli jesteś sam, włącz tryb głośnomówiący podczas połączenia z numerem alarmowym — dyspozytor może instruować cię w trakcie RKO, a ty nie musisz przerywać ucisków, by trzymać telefon.

Zadławienie, omdlenie i krwotok z nosa: pierwsza pomoc w nagłych przypadkach

Poniższe zasady opisują, jak udzielić pierwszej pomocy przy zadławieniu, omdleniu i krwotoku z nosa.

Najpierw zadbaj o bezpieczeństwo i wezwij pomoc. Sprawdź, czy miejsce zdarzenia nie zagraża Tobie ani poszkodowanemu. Przy poważnych objawach lub wątpliwościach zadzwoń pod 112 albo 999, podaj dokładne miejsce i opisz stan osoby. Jeśli ktoś Ci towarzyszy, poproś go o telefon lub przyniesienie AED.
Sprawdź przytomność i oddech. Zapytaj poszkodowanego, czy Cię słyszy. Jeśli nie reaguje, udrożnij drogi oddechowe i oceniaj oddech przez maksymalnie 10 sekund. Gdy oddycha prawidłowo, ułóż go w pozycji bezpiecznej na boku i sprawdzaj oddech co minutę. Jeśli nie oddycha prawidłowo, wezwij pomoc i rozpocznij RKO: wykonaj 30 uciśnięć środka klatki piersiowej oraz 2 wdechy, jeśli możesz je bezpiecznie wykonać; w przeciwnym razie prowadź same uciśnięcia. Jeśli masz AED, włącz je i postępuj zgodnie z poleceniami.
Przy zadławieniu zachęć do kaszlu. Jeśli poszkodowany skutecznie kaszle, pozwól mu kaszleć i nie uderzaj go w plecy. Gdy kaszel nie pomaga, pochyl osobę do przodu i wykonaj 5 uderzeń nasadą dłoni między łopatkami. Jeśli przeszkoda nadal blokuje drogi oddechowe, wykonaj 5 uciśnięć nadbrzusza, kierując ruch do siebie i ku górze. Powtarzaj obie czynności naprzemiennie. U osoby w zaawansowanej ciąży lub z otyłością zastąp uciśnięcia nadbrzusza uciśnięciami klatki piersiowej. Jeśli poszkodowany straci przytomność, wezwij pogotowie i rozpocznij RKO.
Przy omdleniu połóż osobę na plecach. Unieś jej nogi na około 30 cm, poluzuj ciasne ubranie i zapewnij świeże powietrze. Sprawdź oddech i zostań przy poszkodowanym. Gdy odzyska przytomność, nie pozwalaj mu od razu wstawać. Jeśli nie odzyska świadomości w ciągu minuty albo pojawią się ból w klatce piersiowej, duszność lub drgawki, pilnie wezwij pomoc.
Przy krwotoku z nosa posadź osobę i pochyl ją do przodu. Poleć jej oddychać ustami, a następnie uciskaj miękką część nosa przez około 10 minut. Możesz też przyłożyć zimny okład do nasady nosa. Nie odchylaj głowy do tyłu ani nie zatykaj nosa watą lub chusteczką. Jeśli krwawienie nie ustaje po około 15 minutach, nasila się albo pojawiają się zawroty głowy, bladość lub utrata przytomności, wezwij pomoc medyczną.
Obserwuj poszkodowanego do przyjazdu służb. Zostań przy nim, kontroluj oddech i reaguj na pogorszenie stanu. Podczas rozmowy z dyspozytorem wykonuj jego polecenia. Jeśli masz pod ręką aplikację mojeIKP, skorzystaj z dostępnych w niej instrukcji pierwszej pomocy.

Pozycja bezpieczna: jak ułożyć osobę nieprzytomną, która oddycha

Ułóż w pozycji bezpiecznej osobę nieprzytomną, która oddycha prawidłowo. Pozycja na boku pomaga utrzymać drożność dróg oddechowych i zmniejsza ryzyko zadławienia śliną, krwią lub wymiocinami. Najpierw zadbaj o bezpieczeństwo miejsca, a potem sprawdź reakcję i oddech: obserwuj klatkę piersiową, nasłuchuj i spróbuj wyczuć powietrze. Oceniaj oddech nie dłużej niż 10 sekund.

Jeśli poszkodowany oddycha prawidłowo, uklęknij przy nim i wyprostuj mu nogi. Jak już o tym mowa to sprawdź, jak prawidłowo używać opaski uciskowej. Bliższe ramię zegnij w łokciu mniej więcej pod kątem prostym, dłonią skierowaną ku górze. Następnie przełóż drugą rękę przez klatkę piersiową i przytrzymaj jej grzbiet przy policzku po swojej stronie, aby podeprzeć głowę podczas obracania.

Teraz zegnij dalszą nogę w kolanie, nie odrywając stopy od podłoża. Pociągnij za kolano w swoją stronę i delikatnie przetocz poszkodowanego na bok. Ułóż górną nogę tak, by zgięte biodro i kolano stabilizowały ciało. Potem odchyl lekko głowę do tyłu, unieś brodę i skieruj usta ku dołowi, żeby płyny mogły wypływać. Jako mężczyzna w takiej sytuacji zadbałbym przede wszystkim o ostrożne ułożenie i stałą kontrolę oddechu.

Minuta może mieć znaczenie: nie spuszczaj poszkodowanego z oczu

Wezwij pomoc medyczną, najlepiej prosząc konkretną osobę o telefon, a sam zostań przy poszkodowanym. Kontroluj oddech co najmniej raz na minutę oraz za każdym razem, gdy stan osoby się zmieni. Okryj ją, by ograniczyć utratę ciepła, i nie zostawiaj bez opieki do przyjazdu ratowników. Jeśli jesteś sam, włącz tryb głośnomówiący, dzięki czemu wykonasz polecenia dyspozytora.

Nie stosuj pozycji bocznej, jeśli podejrzewasz uraz kręgosłupa, na przykład po poważnym wypadku. Nie poruszaj wtedy poszkodowanego, chyba że grozi mu bezpośrednie niebezpieczeństwo. Jeśli oddech stanie się nieprawidłowy, zaniknie albo będziesz mieć wątpliwości, ułóż osobę na plecach, wezwij pomoc i rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową. Gdy odzyska przytomność, nadal obserwuj jej stan i nie podawaj jedzenia ani napojów.

Źródła:

https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/pierwsza-pomoc-jak-jej-udzielic-krok-po-kroku/
https://www.gov.pl/web/zdrowie/sposob-udzielania-pierwszej-pomocy-w-wybranych-naglych-wypadkach
https://www.ergohestia.pl/centrum-wiedzy/bezpieczenstwo/pierwsza-pomoc-co-robic-w-naglych-sytuacjach/
http://pacjent.gov.pl/aktualnosc/ratuj-zycie-z-aplikacja-mojeikp